دوست عزیز، به سایت علمی نخبگان جوان خوش آمدید

مشاهده این پیام به این معنی است که شما در سایت عضو نیستید، لطفا در صورت تمایل جهت عضویت در سایت علمی نخبگان جوان اینجا کلیک کنید.

توجه داشته باشید، در صورتی که عضو سایت نباشید نمی توانید از تمامی امکانات سایت استفاده کنید.
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 3 , از مجموع 3
  1. #1
    دوست آشنا
    نوشته ها
    1,010
    ارسال تشکر
    188
    دریافت تشکر: 1,066
    قدرت امتیاز دهی
    20
    Array

    Arrow معرفی گیاه دارویی چای ترش

    معرفی گیاه دارویی چای ترش
    گیاهان از ابتدای تمدن بشرتاکنون کاربردهای متنوعی داشته اند گروهی به عنوان ماده غذایی تامین کننده نیازهای تغذیه ای هستند، گروهی خاصیت دارویی داشته و تسکین دهنده آلام جسمی می باشند. گیاهان دارویی اگر چه از دیر باز برای آدمیان آشنا و در بسیاری از مواقع مرهم دردهای بشر بوده است.
    مقدمه
    گیاهان از ابتدای تمدن بشرتاکنون کاربردهای متنوعی داشته اند گروهی به عنوان ماده غذایی تامین کننده نیازهای تغذیه ای هستند، گروهی خاصیت دارویی داشته و تسکین دهنده آلام جسمی می باشند. گیاهان دارویی اگر چه از دیر باز برای آدمیان آشنا و در بسیاری از مواقع مرهم دردهای بشر بوده است. اما پیشرفتهای علمی و فناوری طی دو دهه اخیر اهمیت و نقش سازنده گیاهان دارویی در تامین نیازهای بشر به ویژه در حیطه دارو و درمان دو چندان ساخته است. همچنین با توجه به عوارض جانبی ناشی از استفاده داروهای شیمیایی بیشتر کشور های دنیا به داروهای گیاهی و گیاه درمانی روآورده اند. تا بدانجا که 80 درصد داروهایی عرضه شده در برخی کشورها منشا گیاهی و طبیعی دارد. کشور ایران داراي شرایط آب و هوایی متنوعی می باشد 11 اقلیم از 13 اقلیم جهانی، که این امر خود موجب تنوع رشد گیاهان مختلف منجمله گیاهان دارویی شده است. بهره برداری از این گياهان هنوز آنطور که در کشورهای مترقی دنیا معمول است در کشور ما مورد توجه قرار نگرفته است. علت آن عدم شناخت مردم از خواص این گیاهان می تواند باشد امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا منجمله شرق آسیا، اروپا گرایش شدیدی به جمع آوری و همچنین تولید گیاهان دارویی بوجود آمده است. استان سیستان و بلوچستان بدلیل برخورداری از تنوع اقلیمی، محل و رویشگاه طبیعی تعداد زیادی از گیاهان دارویی می باشد. از بین 295 گونه گیاه دارویی که در سطح استان جمع آوری شده 190 گونه از لحاظ نیاز اکولوژیک در کشور هند مشترک هستند که این نشان از دامنه سازگاری بالای این گونه های با ارزش با شرایط محیطی مختلف دارد که با کشت گونه های مستعد گیاهان دارویی در دو فصل زارعی (پائيز و بهار) اولا گامی در جهت تغییر در الگوی کاشت ثانیا افزایش در آمد کشاورزان منطقه و اشتغالزایی ثالثا گامی در حفظ و نگهداری ذخایر ژنتیکی گیاهی منطقه برداشه شود. براساس گزارش FAO ارزش صادرات گیاهان دارویی در سال 1995 در چین بالغ به 880 میلیون دلار بوده است. چاي مكي گياهي دو منظوره است كه اجزاي مختلف آن ميوه، فيبر، چوب مورد استفاده قرار مي گيرد به طور كلي در بسياري از كشورها، كاسبرگ اين گياه به خاطر خواص دارويي و همچنين در صنايع غذايي استفاده مي شود و الياف و چوب آن در توليد خمیر كاغذ مورد استفاده قرار مي گيرد. اين گياه در ايران مي تواند بعنوان يك محصول جديد مطرح باشد. در زراعت هر گياه دارويي، استفاده از حداكثر ظرفيت محيط و تعيين مناسب ترين شرايط رشد، در راستاي افزايش عملكرد و حداكثر رسانيدن بهره وري، امري مهم و مد نظر مديريت زراعي مي باشد
    تاريخچه چاي مكي
    بيش از 300 گونه از اين گياه در سراسر جهان در مناطق گرمسير و نيمه گرمسير يافت مي شود. موطن اصلي اين گياه غرب آفريقا است و امروزه در سطح وسيعي در غرب آفريقا، آسيا، استراليا از هند تا مالزي، اتريش، آمريكاي مركزي و بسياري از كشور‍ هاي گرمسير كشت مي شود. دانه ها توسط برده هاي آفريقايي به دنياي جديد آورده شده است. اين گياه در نواحي توليد كننده به نام روسل در ساوانا نيجريه از بيشترين محبوبيت و پذيرش برخوردار است و در اين منطقه به صورت گياه زراعي كشت مي شود ( Ibrahim,1998) ((Morton,1987. خوراكي بودن كاسبرگها در جاوا در سال 1687 ثبت شده است. روسل در برزيل در قرن 17 و در جامائيكا در سال 1707 و در گواتمالا در سال 1840 كشت مي شده است( (Morton,1987. در سال 1909 حدود 6/1 هكتار در كوئيزلند كشت مي شده است. در ايسلند شخصي به نام مایو و گياه شناسان ديگر تخمين زدند كه در ايسلند و هاوايي سطح زیر كشت روسل 81 هكتارمي باشد. چاي مكي بومي ايران نمي باشد و كشت اين گياه در ايران تنها در سيستان و بلوچستان گزارش شده است (خورسندي ، سيد هادي 1380). سطح كشت چاي مكي در استان سيستان و بلوچستان 80 هكتار مي باشد كه در زابل در سال 1379 در پژوهشكده كشاورزي زابل كشت شده است. پراكنش اين گياه در استان سيستان و بلوچستان مطابق نقشه زير ذكر شده است (صندوقداران، 1379).
    خصوصيات گياه شناسي
    چاي مكي با نام علمي ( Hibiscus Sabdariffa) از خانواده مالواسه (Malvaceae)، گياهي يكساله، شاخه دار، ارتفاعي حدود 429- 64 سانتي متر، رنگ آن سبز تيره متمايل به قرمز (Duke,1983). داراي پايه كروموزومي) 18=(x مي باشد و بصورت تتراپلوئيد )72=n4 (وجود دارد (James&Duke,1983). برگها متناوب، رگبرگها پنجه اي و برگها داراي 7- 3 لوب و حاشيه برگها دندانه اي، بدون كرك، دمبرگ بلند يا كوتاه دارند (James&Duke,1983). گلها بزرگ و دمگل كوتاه، رنگ آن قرمز متمايل به زرد با مركز تيره، هرمافروديت مي باشد. ميوه ها 5/2 سانتي متر طول دارند و بوسيله كاسبرگهاي گوشتي مانند كه محتوي 34- 22 دانه در هر كپسول مي باشد احاطه شده اند، دانه ها به رنگ قهوه اي تيره و جوانه زني بذر بصورت اپي ژيل ( برون زميني ) مي باشد. گياهي خودگشن و اين مقدار از 68 %– 2% متغير و توسط حشرات هم گرده افشاني مي شود. داراي يك ريشه راست و عميق و قابل نفوذ مي باشد (Duke,1983). نام محلي اين گياه علاوه بر روسل در نواحي انگليسي زبان سورل، روزل، سورل قرمز، سورل جامائيكايي، سورل هندي، سورل گينه اي و در فرانسه اوسلد و در آفريقاي شمالي و خاور نزديك روسل کاکاد ناميده مي شود. در ايران اين گياه و محصول كاسبرگ آن بنامهاي چاي مكي يا چاي مكه، چاي قرمز و چاي ترش شناخته مي شود .
    واريته ها
    واريته هاي متعددي شناخته شده اند كه معروفترين آنها عبارتند :
    1- واريته سابداريفا
    گياهي يكساله، راست، درختچه اي، انبوه، ارتفاع ( 4/2 ) متر، ساقه اي قوي، صاف يا نسبتاً صاف، استوانه اي شكل و قرمز مي باشد. برگها بزرگ، منفرد و متناوب با رگبرگهاي پنجه اي قرمز رنگ ( 12 – 5/7 ) سانتي متر طول، سبز رنگ و با دمبرگ كوتاه يا بلند هستند . برگها در گياهچه ها ي جوان و برگهاي بالايي گياهان پير ساده و شبيه هم هستند. برگهاي پايين تر 5 – 3 و يا حتي 7 لوب عميق دارند. حاشيه برگها دندانه اي است. گلها به صورت منفرد در زاويه برگ ايجاد مي شوند، ( 5/12 ) سانتي متر عرض داشته و به رنگ زرد يا نخودي مي باشد. گلبرگها سفيد با مركز قرمز رنگ در پايه ميله پرچم واقع شده اند و زمانيكه در انتهاي روز، پژمرده مي شوند رنگ آنها بنفش مي گردد. داراي كاسبرگ خوراكي قرمز تا زرد كمرنگ، كه اين واريته الياف كمتري دارد (Duke,1983). كاسبرگ به رنگ قرمز مي باشد و از 5 کاسبرگ بزرگ با يك اپي كاليكس 12- 8 قسمتی، تشكيل يافته و پيرامون پايه مي باشد كه شروع به بزرگ شدن، گوشتي شدن، انحنا يافتن همراه با آبدار شدن و (7/5 – 2/3 ) سانتي متر طول داشته و كپسول هاي مخملي را كاملاً احاطه، كه اين كپسول ها 2- 5/1 سانتي متر طول دارند، كپسولها قبل از رسيدن سبز، 5 برچه اي بوده و در هر برچه 2 رديف دانه وجود دارد كه در هر رديف 4- 3 دانه قهوه اي روشن كليوي شكل، 5- 3 ميلي متر طول و كاملاً كرك دار هستند. كپسولها در موقع خشك شدن قهوه اي و در اين زمان دانه ها رسيده مي باشند و با شكاف هاي اوليه كپسول باز مي شود و دانه ها ريزش مي كند(Morton,1987 ). ( 56 و59). در آفریقا در خط استوا گیاهان وحشی این گونه در نقاطی که درجه حرارت بین 15 تا 30 درجه سانتی گراد باشد رشد می کند. چای ترش گیاهی خود گشن می باشد و به دلیل گرده افشانی توسط حشرات میزان کمی هم دگرکشنی در آن صورت می گیرد،که بین 68/0 -2/ درصد متغیر است. پایه کروموزومی چای ترش 18=X بوده و عمدتاً به صورت آلوپلی پلوئیدی (72=n 4) وجود دارد. در گیاه چای ترش صفت ساقه قرمز غالب بوده و رنگ سبز ساقه یک صفت مغلوب است (بوته های همو زیگوت دارای ساقه به رنگ سبز می باشد) و همچنین شکل لوبی در برگها نسبت به شکل غیر لوبی غالب می باشد یا بریدگیهای کم عمق برگ بیشتر انواع خوراکی نسبت به بریدگیهای عمیق حالت مغلوب را نشان می دهد (70و71).
    2- واريته آلتيزيما
    گياه يكساله، كم شاخه ، راست ، با ارتفاع ( 8/4 ) متر مي باشد. بيشتر بخاطر الياف كشت مي شود و از كاسبرگ آن كمتر استفاده مي شود ( Duck,1983). در هندوستان، هند شرقي، نيجريه و تا اندازه اي در بعضي از نقاط گرمسير در آمريكا كشت مي شود. ساقه هاي اين واريته سبز و برگهاي آن سبز، گاهي برگها رگبرگهاي قرمز دارند. گلها به رنگ زرد و كاسبرگهايش قرمز يا سبز، غير گوشتي، خاردار و مصرف غذايي ندارد ( Morton,1987 ) .
    3- ريكو
    در سال 1912 نامگذاري شد. گياهي با رشد نسبتاً كم، بوته اي، معمولاً برگها ساده كه در مدت زمان طولاني بوجود مي آيند و اغلب مواقع داراي 3 لوب مي باشند. گلها داراي چشم ها ( نقاط ) قرمز تيره و دانه هاي گرده آن زرد طلايي است. كاسبرگ در زمان بلوغ داراي 5 سانتي متر طول و 2/3 سانتي متر عرض دارد. براكته ها ( برگك ها ) به صورت افقي هستند. بيشترين محصول هر گياه كاسبرگ آن است براي آب ميوه و شربت استفاده مي شود و رنگ آن قرمز تيره است ( Morton,1987 ).
    4- ويكتور
    گياهي با ارتفاع 13/2 متر ، راست و تنومند است . گلها داراي چشم ها ( نقاط ) قرمز تيره و دانه هاي گرده قهوه اي طلايي مي باشد. ويكتور در بعضي جاها زودتر نسبت به ريكو شكوفه مي دهد. كاسبرگها نسبت به كاسبرگهاي ريكو بلندتر هستند. براكته ها ( برگك ها ) بلند تر ، طولاني تر و داراي فرورفتگي به سمت بالا هستند . و عصاره آن در آب ميوه، مربا و شربت مصرف مي شود و كاملاً قرمز است ( Morton,1987 ).
    5- آرچر
    اين گياه بعضي اوقات روسل سفيد ناميده مي شود . گياهي بلند و قوي شبيه ويكتور ولي ساقه هاي آن سبز رنگ است . گلها زرد و دانه هاي گرده قهوه اي است. كاسبرگها سبز رنگ يا سبز متمايل به سفيد و كوچكتر نسبت به دو واريته ديگر، اما محصول این گياه خيلي بيشتر است. عصاره و آب ميوه و ديگر محصولات تقريباً بدون رنگ است . ميوه هاي سبز روسل رشد داده مي شود در سرتاسر سنگال ، مخصوصاً در ناحيه كاپ ورت مثل يك سبزي بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد (Morton,1987 ) .
    6- ساير واريته ها:
    واريته هاي خوراكي چاي مكي، مصري ( V.Masri )، سوداني(V.Sudani ) ، (Sabhi 17 dark color ) ، (Sabahia 17 light color ). تعدادي از واريته هاي فيبري چاي مكي عبارتند از Hs24 , Hs7910 , Hs4288 , Amv1 , Amv2 , Asop3
    اكولوژي چاي مكي
    بهترین نواحی کشت این گیاه نقاطی است که دارای 125 میلی متر بارندگی و حداقل دمایی 15 درجه سانتی گراد در اول فصل رشد باشد. آب وهوای مطلوب باعث رشد سریع و منظم می شود در این نواحی درجه حرارت نباید کمتراز 21 درجه سانتی گراد برای 4 تا 8 ماه باشد (59). زمان کشت گیاه بسته به نوع استفاده آن فرق می کند در فلوریدای جنوبی اگر منظور تولید کاسبرگ باشد کشت از اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه انجام می شود و اگر منظور استفاده از شاخ و برگ آن باشد کشت در اسفند ماه صورت می گیرد (48).
    1- درجه حرارت
    اين گياه در طول رشد به 8- 4 ماه درجه حرارت شبانه بيشتر از 21 درجه سانتي گراد نياز دارد. درجه حرارت مناسب براي جوانه زني بذر 35 – 25 درجه سانتي گراد و 12 ساعت روشنايي و 12 ساعت تاريكي مي باشد (Duke,1983 ). چاي مكي به يخبندان بسيار حساس ، و در نواحي گرمسيري و نيمه گرمسيري تا ارتفاع 900 متري از سطح دريا بيشترين رشد را دارد. درجه حرارت مناسب براي رشد 5/27 –5/12 درجه سانتي گراد است (Duke,1983 ). اين گياه به متوسط دما 15 درجه سانتي گراد در زمستان و 28 درجه سانتي گراد در تابستان نياز دارد . محدوده دمايي مناسب براي رشد بين36- 10 درجه سانتي گراد و اپتيمم دما بين 32- 16 درجه سانتي گراد است. در محدوده طول جغرافیایی 100 درجه و 300 درجه عرض جغرافیایی رشد می کند گیاهی سه کربنه بوده بسته به نوع استفاده 8-4 ماه زمان نیاز دارد. چای ترش به یخبندان حساس می باشد و بیشترین رشد را در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دارد. (41).
    2 - نور
    چاي مكي گياهي سه كربنه(3 C)و به 13 ساعت نور خورشيد در طول 5- 4 ماه اول رشدش نياز دارد تا از گلدهي زودرس آن جلوگيري شود. اين گياه را بايد در مناطق با نور كافي كشت كرد و از كشت و كار آن در مكان هاي سايه خودداري كرد. همچنين روشنايي بلند مدت به صورت 4- 3 ماهه از عوامل بحراني رشد است (Duke,1983 ). چاي مكي گياهي روز كوتاه كه به تغييرات طول روز بسيار حساس است . گلدهي وقتي روزها كوتاهتر مي شونداتفاق مي افتد ، تعيين تاريخ كاشت بيشتر تحت تاثير طول روز ، و كمتر تحت تاثير نياز رطوبتي قرار مي گيرد. اين گياه از نظر واكنش نسبت به طول روز يك گياه آمبي فتوپريوديك است ( يعني گلدهي آن هم در روزهاي كوتاه و هم در روزهاي فوق العاده بلند انجام مي گيرد). گلدهي اين گياه در شرايط روز كوتاه و نور مداوم القاء مي شود. اين گياه فتوپريوديسم مشخص دارد و در محيط هاي مناسب كشت در روزهاي كوتاه با 11 ساعت گلدهي مي كند. در كشور امريكا اين گياه به علت روز كوتاه و يا زمستان زودرس گل نمي دهد (Duke,1983 ). گل دادن با كوتاه شدن روزها و كاهش شدت نور تحريك مي شود.
    3- رطوبت
    اين گياه با اقليم هاي استوايي كه ريزش باران ساليانه به مقدار 2000- 1500 ميلي متر و با ارتفاع 600 متر از سطح دريا تطابق بيشتري دارد (Duke,1983 ) و همچنين گزارش شده است كه در برابر باران ساليانه به مقدار 4290- 640 ميلي متر مقاوم است ( James & Duke,1983 ). اين گياه به بارندگي ماهيانه از 250- 125 ميلي متر در 4- 3 ماه اول رشد و حدود 1820 ميلي متر در طي فصل رشدش نياز دارد (Morton,1987). اين گياه دوره هاي خشكي را تحمل مي كند و دوره هاي خشكي در ماههاي آخر رشد مطلوب مي باشد جايي كه بارندگي كم و ناكافي باشد آبياري به طور منظم مي تواند نتيجه موثري داشته باشد. ميزان بارندگي ساليانه مناسب براي رشد3500 - 500 ميلي متر است و مناسب ترين بين 3000 - 1000 ميلي متر است. بعضي واريته ها محصول رضايت بخشي را در نواحي گرم و مرطوب مي دهند، اگر چه اغلب آنها اندكي به خشكي مقاومند. ميزان رطوبت نسبي هوا تقريباً 85 - 75 درصد در طول دوره رشد مناسب مي باشد (Morton,1987). آبیاری به طور منظم در نقاطی که این میزان بارندگی وجود ندارد ضروری می باشد. معمولا در این نقاط زمان آبیاری هر 15 تا 20 روز در طی کشت می باشد. در دو مرحله نیاز آبی گیاه افزایش می یابد.
    4- خاك
    اين گياه در تمام خاكها، سبك(شني)، متوسط (لومي)، سنگين(رسي) البته با داشتن زهكشي مناسب خوب استفاده مي كند و همچنين از نظرpH مي تواند خاكهاي اسيدي، خنثي، قليايي را تحمل كند. نياز به خاكهاي مرطوب دارد. خاك به طورمتوسط بايد داراي34 درصد رطوبت باشد. تغييرات رطوبت خاك بين 14 درصد براي فصل خشك و 60 درصد براي فصل پر آب فرق مي كند. اين گياه خاك فقير را بخوبي تحمل مي كند و در خاكهاي لومي شني با هوموس مناسب به خوبي رشد مي كند. بيشتر ترجيح داده مي شود در خاك كود داده شده با زهكشي مناسب كشت داده شود (Huxley,1995). اين گياه به يك خاك نفوذپذير نياز دارد. خاك لومي شني كه داراي هوموس باشد مناسب است. بنابراين با خاكهاي متنوعي سازگار است و به شرايط غرقابي يا آب ايستادگي متحمل نخواهد بود (Morton,1987). pH مناسب براي اين گياه 5/8 – 5/4 و اپتيمم بين 5/7 – 5/5 مي باشد (Duke,1983 ).
    تركيب شيميايي چاي مكي
    كاسبرگ
    1- موسيلاژ : كربوهيدراتي هستند با ساختمان شيميايي بسيار پيچيده و با وزرن مولكولي زياد، که بسته به نوع گونه میزان آن تغییر می کند، ماكزيمم محتوي موسيلاژ براي گونه هاي آمريكاي مركزي و مصري 28-24 درصد و براي گونه هندي 15 درصد مي باشد كه اين ميزان 35-22 روز بعد از گل دهي حاصل مي گردد (Khafega,1980). بالاترين مقدار پكتين در كاسبرگهاي اين گياه 45/2 درصد مي باشد (Khafega,1980). مواد پكتيني شامل 5/64-63 درصد اسيد گالاكتورونيك مي باشد كه عمدتاً به صورت نمك هاي منيزيم و كلسيم مي باشد. پلي ساكاريدهاي همراه با پكتين عمدتاً آرابينوز، گالاكتوز مي باشد .(Franz,1992) كاسبرگ خشك شده شامل گوسي پتين فلانوئيد، هيبيستين، سابدارتين مي باشد. ماده اصلي رنگي هبيسین است كه به عنوان يك دافني فيلين ( نوعي دارو ) گزارش شده است. مقدار كمي دلفي نيدين 3- مونوگلوكوزيد، سيانيدين 3- مونوگلوكوزيد و دلفی نیدین نيز وجود دارد و درجه سمي بودن آن پايين است. ماکزیمم مقدار قندها در این گیاه در حدود 5-3 درصد بوده که در 30 روز پس از گل دهی حاصل شده است و با کامل شدن رشد کاسبرگ میزان نشاسته کاهش یافته و به 2 درصد وزن خشک می رسد (35 و 52).اسید گالاکتورونیک 5/64-63 درصد مواد پکتینی را شامل می گردد که به صورت نمکهای منگنز، کلسیم موجود می باشد. از پلی ساکاریدهای همراه با پکتین می توان به آرابینوز، رامینوز و گالاکتوز نام برد. ماکزیمم میزان پکتین در کاسبرگهای این گیاه 4-2 درصد می باشد (69 و 73).
    2- آنتوسيانين
    مقدار آنتوسيانين كاسبرگها بين 5/2-7/1 درصد وزن خشك مي باشد، اين ميزان در چاي مكي واريته سابداريفا 66-37 صدم وزن خشك گزارش شده است. سيانيدين 3- گلوكوزيد و سيانيدين 3- سامبوبيوسايد از آنتوسيانين هاي اصلي اين گياه مي باشند. زمان رسيدن به ماگزيمم محتواي آنتوسيانين در گونه هاي مختلف متفاوت است، براي نژاد مصري 45-30 روز بعد از گل دهي، در نژاد هندي 45-35 روز بعد از گلدهي، در نژاد سنگالي 50-40 روز بعد از گلدهي و در نژاد آمريكايي و تايلندي 50-45 روز بعد از گلدهي مي باشد.
    دانه
    1- چربي دانه
    دانه هاي چاي مكي به عنوان يك منبع جديد از پروتئين و لیپيد مطرح مي باشد. دانه چاي مكي از 20 درصد روغن تشكيل شده است .(Komarov,1968) استرول هاي موجود در روغن دانه، 3/61 درصد بتا- سيتوسترول، كامپاسترول 5/16 درصد، كلسترول 1/5 درصد و ارگوسترول 2/3 درصد می باشد. اين روغن سرشار از اسيدهاي چرب غير اشباع حدود 70 درصد مي باشد كه اسيد لينولئيك فراوان ترين آنها (30-49 درصد) مي باشد. اسيد اولئيك (34 درصد، اسيد پالمتيك (35 درصد)، اسيد استاريك (4/3 درصد)، اسيد مرسيتيك (2 درصد)، اسيد پالمتيولئيك (2 درصد) از اسيدهاي چرب مهم دانه روغن اين گياه مي باشند James&Duke,1983)). دانه چای ترش حاوی 1/19 تا 22 درصد روغن است که غنی از اسید لینولئیک می باشد. روغن دانه این گیاه سطح بالایی از تری گلسیریدها و مقادیر نرمالی از استرولها و استرهای استرول را داراست. این روغن سرشار از اسیدهای چرب غیر اشباع (حدود 70 درصد) می باشد که اسید لینولئیک فراوان ترین آنها می باشد(65).
    2- پروتئين دانه
    دانه هاي چاي مكي 25-18 درصد پروتئين دارا مي باشند (Rao,1996). فراوانترين اسيد آمينه هاي ضروري لوسين، ليزين و فنيل آلانين مي باشد. و اسيد آمينه اسيداسپارتيك رايج ترين و اسيد هاي آمينه،ايزولوسين، تريپتوفان،والين و اسيد آمينه هاي سولفوري ازكمياب ترين اسيدهاي آمينه در دانه اين گياه مي باشد. پروتئين هاي دانه اين گياه درpH اسيدي و قليايي فوق العاده محلول و در4= pH كمترين حل شوندگي را دارد. مهمترین بخش پروتئینی چای ترش لگوبرلین ها بوده به طوریکه دانه های چای ترش به عنوان یک منبع پروتئین جدید بخصوص در جیره غذایی طیور مطرح می باشد، میزان پروتئین دانه های این گیاه 3/29 درصد می باشد (36 و 67).
    3- ساير تركيبات شيميايي
    مقدار كربوهيدرات دانه هاي چاي مكي تقريباً 6/26 درصد مي باشد . مواد معدني مهم در دانه ها پتاسيم ، منيزيم ، فسفر ، گوگرد ، كلسيم
    مي باشد. میزان کربوهیدرات دانه های چای ترش 6/27 درصد می باشد. پتاسیم، سدیم، فسفر، گوگرد، منیزیم، کلسیم از مواد معدنی مهم در دانه می باشد (36 و 67). احتمالا گوسیپول، اسید و تانن به میزان کمی در دانه وجود دارد (61).
    موارد استفاده چاي مكي
    الف- استفاده هاي خوراكي
    ا- كاسبرگ
    كاسبرگ تازه براي سالاد، آشپزي با انواع آردها در پخت كيك، سوپ، سس، پودرهاي خوراكي، استفاده مي شود ( Facciola,1990 ). كاسبرگ داراي مقدار زيادي اسيد سيتريك و پكتين مي باشد كه براي درست كردن مربا، ژله، مفيد مي باشد ( Duke,1983 ). به عنوان مكمل رنگ قرمز در چاي گياهي ( Down,1995 ) و به عنوان منبع جايگزين قهوه مي باشد( Facciola,1990 ). كاسبرگ تازه پس از جوشاندن با شكر براي درست كردن شيريني استفاده مي شود (Facciola,1990 ) . يكي از مشهورترين نوشيدني هاي تابستاني مكزيك است. در مصر روسل در تابستان به صورت سرد و در زمستان گرم مصرف مي شود. در جامائيكا يك نوشيدني قديمي كه در هنگام كريسمس مصرف مي شود ( Morton, 1987 ). امروزه، گياه روسل مورد توجه فراوان به عنوان غذا مي باشد و داروسازان بيشتر نگران اين هستند كه احتمال دارد بعنوان محصول غذايي طبيعي و يك جانشين براي بعضي رنگ هاي تركيبي مورد بهره برداري قرار مي گيرد (Morton,1987 ). میوه های چای ترش در افریقا پس از چیدن از گیاه شسته شده سپس یک برش در زیر کاسبرگها ایجاد می کنند تا کاسبرگها از کپسول بذر جدا شده به صورت تازه خوری و به سالاد های میوه افزوده می شوند (56 و62). کاسبرگ این گیاه که به نام کاراک یا کاراکاد موسوم است طعمی ترش مزه داشته که به علت مقدار زیاد اسید سیتریک می باشد که همراه با اسید مالیک و مقدار کمی اسید تارتاریک در قطعات کاسبرگ وجود دارد. اسیدیته آن بر حسب اسید سیتریک در حدود 16 درصد بوده که به علت وجود موسیلاژ حالت ملایم تری در هنگام مصرف به این قطعات می دهد. اغلب مانند یک غذای فرعی پخته و با بادام زمینی سائیده شده و مصرف می شود (54). در پاکستان از ترکیبات شیمیایی چای ترش به خصوص پکتین آن در صنعت آب میوه استفاده می شود. در هند غربی و آمریکای مرکزی اسانس چای ترش را برای تولید نوشابه هایی مانند لیمونا که از کاسبرگ آن تهیه می شود و به عنوان یک نوشیدنی مورد استفاده قرار می دهند. مصریها چای ترش را در یک پارچ سفالین با کمی زنجبیل رنده شده و به میزان دلخواهی شکر و یخ مخلوط کرده و به عنوان یک نوشیدنی سنتی مصرف می کنند(56). بومیهای منطقه استوایی غرب افریقا جهت درست کردن یک نوشیدنی آب جوش را بر روی کاسبرگ چای ترش ریخته و در طول یک شبانه روز به حالت خود باقی گذاشته سپس مصرف می کنند (33). در ایالات متحده آمریکا اداره کنترل تغذیه و دارو اجازه استفاده از عصاره های این گیاه در مشروبات الکلی را داده است چون میزان جذب الکل را در بدن کاهش می دهد. برگهای جوان و ریشه های نرم چای ترش در سالادهای خام مصرف می شوند، یا مانند سبزیجات به تنهایی و یا ترکیب با سایر سبزیجات یا با گوشت و ماهی پخته می شوند ( 41 و49)، برگها و دانه های پودر شده در آفریقای غربی خورده می شوند. برگهای پخته گیاه در نواحی محل رویش به مصارف تغذیه می رسند. رنگدانه های قرمز موجود در کاسبرگ گوشتی آن در صنایع غذایی و آرایشی مورد استفاده قرار می گیرد (66). میزان آهن و منگنز کاسبرگ گیاه وقتی از 15 به 30 روز می رسد بالا رفته و در عوض محتوای روی و کلسیم آن پائین می آید. البته بر اساس واریته های مختلف این الگو تا اندازه ای متفاوت است ولی میزان مواد معدنی در این دوره بیشتر است. می توان با مخلوط کردن پودر کاسبرگ چای ترش با آرد گندم نان غنی از آهن تهیه نمود(35).
    2- برگ
    برگهاي جوان و ساقه هاي نازك بيشتر در سالاد استفاده مي شود(Kunkel,1984 ). برگهاي سبز پخته شده يا تركيب با ساير سبزيجات، گوشت و ماهي مصرف مي شود (Morton, 1980 ). برگ سبز به عنوان سبزی خوراکی کاربرد دارد.
    3- دانه
    دانه ، بيشتر براي پودر در سوپ هاي روغني و سوسيس مورد استفاده قرار مي گيرد (Kunkel,1984). همچنين دانه ها به عنوان جايگزين قهوه به علت وجود خواص محرك جنسي استفاده مي شود (Duke,1983 ). دانه هاي اين گياه ادرار آور است . روغن قهوه اي حاصل از دانه هاي اين گياه در التيام زخم ها و بيماري ها موثر است ( Morton, 1987). در هند از دانه هاي اين گياه به عنوان يك دارو براي سستي، گيجي و سوء هاضمه استفاده مي شود و دانه آن غنی از چربی و پروتئین می باشد (61).
    4- ريشه
    ريشه، خوراكي مي باشد اما زياد مورد استفاده قرار نمي گيرد، زيرا حالت پودري كمتري دارد ( Cribb&andy,1967 ).
    استفاده هاي پزشكي
    روسل خنك كننده و آرام بخش، كه بيشتر در موارد موضعي استفاده مي شود. همچنين تاثيراتي براي پايين آوردن تب دارد. برگهايش
    خاصيت ضد اسكوربيك ( كمبود ويتامين C ) و مصارف تغذيه اي دارد (Duke,1983 ). برگها در درمان سرماخوردگي، سرفه و در بعضي موارد به عنوان ضماء روي آبسه استفاده مي شود. ميوه ها نيز ضد اسكوربيك مي باشد(Duke,1983 ). گل ها حاوي گوسي پتين،آنتوسيانين، گليكوسايد، هيبسين مي باشد (Duke,1983 ). همچنين انرژي زا، باعث كاهش فشار خون، در درمان سوء هاضمه و ناراحتي هاي كبدي استفاده مي شود. كاسبرگ در آب جوشيده مي شود و به عنوان يك نوشيدني براي افرادی که داراي حملات قلبي هستند استفاده مي شود. از كاسبرگ خشك در نيجريه يك نوشيدني غير الكلي به نام زبو بدست مي آيد. اين نوشيدني در مقايسه با ساير نوشيدني هاي بدون الكل بسيار ارزان مي باشد ولي بواسطه عمر بسيار كوتاه آن (24 ساعت در دماي اتاق ) اگر منجمد نشود از قابليت پذيرش محدودي برخوردار است. كاسبرگ باعث كاهش فشار خون و داراي خواص آنتي اسكوربيك مي باشد. دانه ها نيز تقويتي و تب بر هستند. ريشه تلخ آن حالت تقويتي دارد و در گزارشات بيشتر به عنوان ضد عفوني كننده، تقويتي، هضم غذا، تقويت جنسي، سرطان، سرماخوردگي، سرفه، تب، حملات قلبي، بيماري هاي عصبي استفاده مي شود (Duke,1983 ). همچنين باعث كاهش ميزان جذب الكل و كاهش شدت اثرات الكل مي شود (Duke,1983 ). همچنين از گلبرگ آن يك نوع رنگ زرد بدست مي آيد كه مصرف پزشكي دارد (Komarov,1968 ). فشار خون سیستولیک بیماران گروه تجربی در مقایسه با زمان قبل ازمصرف در روز دوازدهم 2/11 درصد و سه روز پس از قطع مصرف چای فشار خون سیستولیک گروه تجربی و شاهد به میزان 9/7 درصد و فشار دیاستولیک آنها به میزان 6/5 درصد افزایش یافت. التهابات روده ای را فعال می نماید و غلظت خون را بالا می برد. برگهای آن خاصیت آرام بخش دارند و در درمان سرفه مورد استفاده قرار می گیرند(11).
    ساير استفاده ها
    الياف بدست آمده از ساقه در صنعت نساجي، نخ و ريسمان استفاده مي شود. دانه و كنجاله بذر نيز در تغذيه طيور استفاده مي گردد(Komarov,1968 ). برای پاسخ دادن به تقاضای روز افزون صنعت کاغذ سازی به تولید منابع فیبری اهیمت زیادی داده شده است، بسیاری از گونه های گیاه فیبر دار مورد شناسایی کشت و مورد ارزیابی قرار گرفته است. از چای ترش به دلیل دارا بودن فیبر و میزان سلولز بالا کاغذ با کیفیتی تولید می شود لذا درصنعت کاغذ سازی اهمیت زیادی یافته است (52). این گیاه در صنعت نساجی و تهیه زغال چوب هم استفاده می شود (31). دانه و کنجاله بذر چای ترش در تغذیه طیور استفاده می گردد، کنجاله حاصله پس از روغن کشی حاوی مقادیر کمی از مواد ضد تغذیه ای از قبیل تانن، باز دارنده آلفا آمیلاز، بازدارنده پروتئازها، گوسیپول و اسید فایتیک است. قیمت کنجاله دانه چای ترش در کشور نیجریه قیمت کنجاله سویا است، بنابراین استفاده از آن در جیره طیور باعث کاهش قیمت جیره نسبت به کنجاله سویا می شود (65). در گذشته از این گیاه و گونه دیگری از آن برای انعقاد شیره کائوچوک حاصل از لندولفیا استفاده شده است(9 و45).
    ارزش غذايي
    كارشناسان تغذيه معتقدند دم کرده برگ این گیاه منبعی غنی از آهن و مس می باشد(39 و41). از پودر خوب آسیاب شده کاسبرگ می توان به عنوان طعم دهنده در کیک، شکلات، بستنی نیز استفاده نمود. با آسیاب کردن کاسبرگها و خیساندن آنها در آب و سپس صاف کردن می توان نوشیدنی خوش طعمی درست کرد (54). کاسبرگهای تازه حاوی کلسیم، نیاسین، آهن، ریبوفلاوین و رنگیزه هیبستین می باشد که یک آنتوسیانین است. کاسبرگهای خشک شده محتوای هیبستین، سابدارتین و فلونوئید گوسی پتلینت است(Morton,1987 ).
    تكنولوژي توليد
    كاشت
    چاي مكي معمولاً بوسيله بذر تكثير مي شود، اما گاهي به آساني از طريق قلمه رشد مي كند. اين روش گياهان كوتاه تري ايجاد مي كند كه به صورت كشت مخلوط در بين درختان و گياهان ديگر كاشته مي شود ( مثلاً همراه با سه محصول ديگر ) و در هند اين روش متداول تر است. اما عملكرد كاسبرگها نسبتاً پايين است (Morton,1987 ). چون گياهي با ريشه هاي عميق است در تهيه بستر بذر شخم عميق تا عمق 20 سانتي متر توصيه مي شود. اگر اين گياه فقط براي توليد كاسبرگ كشت شود، زمان مناسب كشت در فلوريداي جنوبي ارديبهشت مي باشد. بطور كلي كشت آن در فلوريدا معمولاً از فروردين تا اواخر مرداد مي باشد. اگر كشت براي شاخ و برگ باشد ( رشد سبزينه اي ) بذر را مي توان در اسفند و بدون تنك كردن كاشت (Morton,1987 ). در هندوستان كشت در فروردين ماه انجام مي شود. براي باغچه هاي خانگي، بذر روسل بطور مستقيم در 15 ارديبهشت در رديف هايي كشت و بعد از جوانه زني بفواصل يك متري تنك مي شوند (James&Duke,1983 ). بذرها بيشتر در ابتداي بهار در گلخانه هاي گرم كشت مي شود و به سرعت رشد مي كند. اگر رشد آنها را سالانه در نظر بگيريم در ابتداي تابستان قسمت هاي اصلي آن شكل مي گيرد و بايد توسط چارچوب از آنها بايد محافظت شود تا رشد آنها به طور كامل شكل گيرد. اگر بخواهيم به عنوان يك گياه چند ساله مورد كشت قرار بگيرد بايد سال اول رشد را در گلخانه و در اوايل تابستان از گلخانه خارج تا مورد پرورش قرار گيرد. قلمه چوبي نشده بايد در ماههاي تير و مرداد در چارچوب بايد باشد. در طول مدت زمستان اين گياه بايد در گلخانه هاي گرم مورد پرورش قرار گيرد و پس از آخرين سرما از گلخانه خارج شود. براي توليد كاسبرگ ، بذرها بايد در يك بستر مناسب كشت شوند زماني كه گياهچه ها به ارتفاع 10- 5/7 سانتي متر رسيدند، به فواصل روي رديف 6/1- 3/1 متر و فواصل بين رديف 2/3 – 2 متر نشاء مي شوند. اما بذرها معمولاً به طور مستقيم در مزرعه، به مقدار 6-4 بذر در هر كپه كشت مي شوند، كپه ها به فاصله 8/1- 9/0 متر روي رديف و 3- 5/1 متر بين دو رديف مي باشد، در مرحله 3- 2 برگي گياهچه ها به ميزان 50 درصد تنك مي شوند (Morton,1987 ). در كوازولو- ناتال كشت بذرها در پلاتهاي به فاصله 1- 8/0 متر روي رديف و 5/1 – 2/1 متر بين دو رديف مي باشد، كه تراكم10500- 6800 بوته در هكتار مي باشد و عمق كشت 5/1-1 سانتي مترمي باشد. در هندوستان در اوايل فصل باران فروردين كشت در كپه هاي به فاصله 15 × 15سانتي متر در عمق 5/0 سانتي متر كشت مي شود. در مناطق معتدل به عنوان محصول تابستانه كشت مي شود، ميوه آن نمي رسد و گياه آن قابل استفاده است. كشت مي تواند با يك بذركار مدرن انجام شود و سپس نياز دارد با دست تنك شود يا بذر مي تواند دستي كشت شود. يك ذرت كار كوچك مي تواند براي كشت دانه هاي اين گياه مناسب باشد. با توجه به نفوذ ریشه های آن در خاک و نظر به اهمیت کنترل علفهای هرز، اجرای شخم عمیق قبل از کاشت و افزودن 10 تا 14 تن کود دامی به خاک توصیه شده است. در مناطقی که منبع آبیاری بارندگی می باشد، بهترین زمان کشت بذر آغاز فصل بارندگی است. میزان بذر بر حسب روش کشت و نوع بهره برداری فرق می کند و بین 11 تا 22 کیلوگرم در هکتار متفاوت است. وجود رطوبت کافی خاک در موقع کاشت ضروری بوده و لازم است بین 32-20 درصد باشد. ازدیاد چای ترش معمولاً از طریق دانه انجام می شود. در هند معمولاً به دو روش بذور کشت می شوند: 1- دست پاش 2- خطی، کشاورزان در هند بیشتر از روش دستپاش استفاده می کنند که پس از آماده سازی زمین، بذور به صورت ضربدری پخش شده و سپس با ماله روی دانه ها پوشانده می شود (43). میزان بذر مصرفی در هکتار در روش دست پاش 15 تا 17 کیلوگرم و خطی 12-10 کیلوگرم توصیه شده است (41). در روش خطی فاصله ردیف ها 25 تا 30 سانتی متر و روی ردیف 7 تا 10 سانتی متر توصیه شده است در روش دستپاش بعد از سپری شدن چهار هفته از رشد گیاه باید به فاصله 15-12 سانتی متر گیاه را تنک کرد. برای جلوگیری از حمله بیماریها قبل از کشت بذور با قارچ کش تیمار می شوند در روش نشاء کاری هنگامی که بوته ها در خزانه به ارتفاع 10-5/7 سانتی متر رسیدند آماده انتقال به مزرعه می باشند (47 و 52).
    داشت
    1- كود دهي
    در جاوا براي كود سبز قبل از اينكه دانه ها شروع به رسيدن و حداكثر تعداد 5 دانه رسيده بيشتر مشاهده نشود به خاك برگردانده مي شود (Games&Duke,1983 ). در جاوا همچنين ميزان كود شيميايي توصيه شده براي روسل، 80 كيلوگرم نيتروژن در هكتار ، 54- 36 كيلوگرم فسفرP2O5 در هكتار و 100- 75 كيلوگرم پتاس K2O در هكتار می باشد (James&Duke,1983 ). روسل به مصرف نيتروژن پاسخ مطلوب مي دهد، كه در هند بميزان 45 كيلوگرم در هكتار بشكل كمپوست يا كود مصرفي بهمراه مقدار كمي از فسفات بكار مي رود (James&Duke,1983). كودهاي شيميايي تجاري بر اساس فرمولاسيون NPK، 7-6-4 نتايج رضايت بخشي داشته است. افزودن آمونياك رشد رويش را افزايش مي دهد و توليد ميوه را كاهش مي دهد. به هر ميزان كه به طور طبيعي به سبزيجات ديگر كود داده مي شود به اين گياه هم بايد داده شود. اما تنها نصف تا یک چهارم مقداري كه به طور معمول براي سبزيجات ديگر مصرف مي شود، براي چاي مكي بايد مورد استفاده قرار گيرد (James&Duke,1983 ). بذرهاي چاي مكي در ماههاي فروردين، ارديبهشت و خرداد كشت شوند و با 300 و 350 و 400 كيلوگرم سولفات آمونيوم، 60 ، 120، 180 كيلوگرم پتاسيم و 350 كيلوگرم كود فسفر در هكتاركوددهي شدند. و گياهان شاهد با 400 و 350 و 350 كيلوگرم كود نيتروژن، فسفر، پتاسيم در هکتار كوددهي شدند و ملاحظه گرديد كه بالاترين عملكرد كاسبرگ خشك و كاسبرگ تازه از تاريخ هاي كاشت در ماه ارديبهشت و خرداد و استفاده از 350 كيلوگرم سولفات آمونيم و 120 كيلوگرم سولفات پتاسيم در هکتار بدست آمد. مطالعات در اروپا نشان مي دهد كه ميزان كود نيتروژن مورد نياز 130- 100 كيلوگرم در هكتار و فسفر 50 – 35 كيلوگرم در هكتار و پتاس 140- 110 كيلوگرم در هكتار پيشنهاد شده است. توليد بيوماس بالا نياز به مواد غذايي بالايي دارد كه براي توليد 20 تن در هكتار بيوماس، نیتروژن100 كيلوگرم در هكتار ، فسفر 17 كيلوگرم در هكتار و پتاس 220 كيلوگرم در هكتار توصيه مي شود. با توجه به نیاز چای ترش به نیتروژن، فسفر و پتاسیم میزان 100 کیلوگرم نیتروژن و 31 کیلو گرم فسفر و 148 کیلو گرم پتاسیم و 152 کیلو گرم کلسیم توصیه شده است. فسفر به توسعه مناسب ریشه کمک می کند و پتاسیم که سبب توانایی تحمل به خشکی، مقاومت به آفات و بیماریها در گیاهان می گردد و همچنین در بهبود کیفیت فیبرهای تولیدی نقش دارد قبل از کاشت مصرف می شود ( 43 و 66).

    2- علفهاي هرز
    وجين كردن و از بين بردن علفهاي هرز در ابتداي فصل رشد لازم مي باشد، اما بعد از اينكه گياه به 60- 45 سانتي متر ارتفاع رسيد روي علف هاي هرز سايه اندازي نموده و باعث حذف علف هاي هرز مي شود (Morton,1987 ). وجین کاری در اوایل رشد گیاه لازم بوده و اولین وجین یک ماه بعد از کشت انجام می شود. معمولا وجین کاری تا هفته پنجم از سن گیاه صورت می گیرد(66). علف كش توصيه شده در مزارع چاي مكي جهت عملكرد فيبري بيشتر استفاده از مخلوط پرلميترين و آمترين بميزان 5/1 ليتر در هكتار مي باشد. تري فلورالين و آلاكلر بميزان 2 ليتر در هكتار از جمله آفت كشهاي توصيه شده در زراعت چاي مكي به منظور توليد فيبر مي باشد (Messiaen,1975 ). استفاده از علف كش فلوكلرالين كه به مقدار 1 كيلو گرم در هكتار، 7- 3 روز قبل از كشت و يك بار وجين دستي در 35 روز پس از كشت باعث كنترل علف هرز شد و عملكرد فيبر بالاتر از 94/1 تن در هكتار را موجب شد. استفاده از فلوآزي فوب – متيل، 20 روز پس از سبز شدن ضعيف ترين كنترل علف هرز و پايين ترين عملكرد فيبري را موجب گرديد. چاي مكي به سايه اندازي مقاوم نيست و بايد هميشه عاري از علف هرز باشد و وجين كردن در ماه اول كشت ضروري مي باشد. طي يك آزمايش مزرعه ايي در هندوستان كه بر روي واريته آلتيزيما انجام شد جهت مقايسه روشهاي مختلف مديريت و كنترل علف هرز ، ملاحظه گرديد كه وجين دستي در 35- 20 روز پس از كاشت بالاترين ميزان كارايي كنترل علف هرز 6/97 درصد و عملكرد فيبر 20 تن در هكتار داشت. یکی از ترکیبات توصیه شده علف کشها در مزارع چای ترش (جهت حصول عملکرد فیبری) استفاده از مخلوط پریمیترین و آمیترین به میزان 5/1 لیتر در هکتار می باشد (39).
    3- گل دهی
    گل دهی از اواخر شهریور یا اوایل مهر شروع می شود و کاسبرگها در آبان و آذر آماده برداشت می باشد. برداشت میوه به روش چینی باعث می شود جوانه های خفته فعال شده و دوره گلدهی گیاه تا اواخر بهمن ماه طول بکشد در صورتی که به روش سودانی برداشت شود گیاه در دی ماه از بین می رود. هرس اولیه شاخه زایی و نمو بیشتر شاخه های گل دهنده را افزایش می دهد (56 و 65).
    4- آفات و بيماريها
    الف- حشرات
    شپشك ها بسيار حائز اهميت مي باشند. شپشك ها بهترين زمان سمپاشي براي كنترل آنها در بهار زمانيكه جوان هستند و حركت مي كنند مي باشد . سمپاشي بايد در زمانيكه شپشك ها سفيد و كوچك هستند شروع شود و از اسفات و فن پیروکسی میت و يك محلول شوينده ضعيف استفاده شود .استفاده از دی متوات ها نيز براي كنترل آنها موثر مي باشد. در استراليا سه گونه سوسك با نام هاي علميbreweri Nisotra ، Lagris cyanea، Rhyparida disco Punctulata به برگهاي جوان حمله مي كنند (Morton,1987 ). روسل سفيد به شدت توسط سوسك كاكائو با نام علمي Steirastoma breve مورد حمله قرار مي گيرد. اما در ترينيداد كشت مخلوط با روسل قرمز ميزان آلودگي را كاهش داده است. آفات كم اهميت مانند پولك داران يا فلس داران با نام علمي Hemichionaspis aspidistrae ، Coccus hesperidum شاخه ها و ساقه ها را مورد حمله قرار مي دهند ( Morton,1987 ). شته زرد، با نام علمي Aphis gossypii ، كه به برگها،گلها و جوانه ها خسارت مي زند (Morton,1987) . شته ها حشراتي مكنده با بدني نرم هستند كه مي توان توسط صابون مايع 1 قاشق غذا خوري در گالن يا با فشار شديد آب آنها را از بين برد. آفت غوزه پنبه با نام علمي ( Dysdercus suturellus ) به كاسبرگهاي رسيده خسارت وارد مي كند. . چاي مكي به آفت كشها بسيار حساس است. بهترين زمان اسپري آفت كش ها اوايل صبح يا غروب آفتاب در دماي كمتر از 27 درجه سانتیگراد مي باشد . و بايد هر دو سطح برگ سمپاشي شوند . گياهان بايستي 2-1 روز قبل از سمپاشي آبياري شوند . مالاتيون و متومیل براي چاي مكي مضر هستند . بيشتر آفات چاي مكي را مي توان بوسيله 1 قاشق از اسفات 75 درصد يا 2/1 قاشق از فلووانیلیت حل شده در يك گالن آب كنترل نمود.
    آفت برگ خوار
    حشره ای به نام maconellic ccus hirsutus می باشد و از مریستم انتهای و برگ چای ترش تغذیه می کند. جهت کنترل آن از سموم پاراتیون 4 درصد و یا از فنیتروتیون 4درصد استفاده می شود (55).
    سوسک برگ خوار
    این حشره به نام isotra orbiculatate N می باشد و از برگ چای ترش تغذیه می کند و از آفات مهم در کشور هندوستان می باشد.
    آفت Pseudococcus virgatus
    يكي از مهم ترين آفات چاي مكي در بنگلادش مي باشد. آلودگي مزرعه در تير آغاز و جمعيت آفت در نيمه آخر مرداد به اوج خود مي رسد . و شدت خسارت اين آفت بيشتر از 85- 65 درصد مي باشد. در طي فصل زراعي دو نسل دارد . زمستان را روي Hibiscus cestrum nocturnum ، Esculentus و يكسري گياهان زينتي بسر مي برد.
    كنترل: دشمنان طبيعي آن لارو شكارچيان Spalgis epius و Scymnus castaneus هستند . مصرف ديازينون نتايج قابل توجهي داشته است .
    زنجرك Amrasca biguttula
    اين زنجرك چاي مكي را مورد حمله قرار مي دهد . نمف ها و بالغين زير برگ ها مستقر شده و شيره گياهي را مي مكند. علائم : برگهاي آلوده چروكيده شده و در آخر زرد مي شوند . لبه برگها قرمز يا قهوه اي شده و گياهان آلوده كوتوله مي شوند. مبارزه : جلوگيري از كاشت گياهان خانواده مالواسه (Malvace) ، سولاناسه (Solanace ) در جوار هم خودداری شود. استفاده از متيل ديمتيونE c 20 در 500 میلی لیتر در ایکر، دي متوات امولسیون شونده 30 درصد به میزان 300 میلی لیتر در ایکر ، مونوكروتوفوس wsc36(کنستانتره قابل حل در آب) در 400 میلیتر در ایکر مخلوط با mc5/0 صابون مايع در هر ليتر از محلولهای اسپری.
    كرم خاردار پنبه Earias insalana
    از آفات مهم H.Sabdariffa مي باشد . ميزبان هاي ديگر آن كتان و ذرت مي باشد . اين آفت عمدتاً به ميوه حمله مي كند و بيشتر از 20 درصد خسارت به كپسولهاي چاي مكي مي زند. در فلوريدا سفيدك هاي سطحي مي بايست كنترل شوند همچنين Phoma sabdariffae خساراتي را ايجاد مي كند . همچنين توسط عوامل ذيل از جمله Aecidium hibiscisurattense، Alternaria macrospora، Cercospora abelmoschi، Phytophthora parasitica ، Sclerotium rolfsll مورد حمله قرار مي گيرد. گياهاني كه توسط بيماريهاي لكه برگي مورد حمله قرار مي گيرند با بكارگيري قارچ كش ها، كنترل مي شوند.
    ب- باكتريها
    باكتري Bacillus solanacearum از روسل جداسازي شده است. در بين ساير آفات كه به روسل حمله مي كنند مي توانيم از Anomis erosa،Cosmophila erosa، Nistora gemella،Phenacoccus hirsutus،Tectocoris diophthalmus ، نام ببريم
    3- ويروس ها
    گياهان روسل توسط تعدادي از ويروس ها مورد حمله قرار مي گيرد از جمله ويروس ها پيچيدگي برگ پنبه، ويروس موزائيك زردي رگبرگ.
    4- قارچها
    پوسیدگی ریشه
    رطوبت نسبی زیاد در طی ماه های خرداد و تیر می تواند به شیوع این بیماری کمک کند، حضور رطوبت بالا در خاک برای مدت زیادی این بیماری را باعث می شود، گیاه پژمرده شده و بتدریج خشک می شود(55). این بیماری در اثر قارچ Rizoctonia bataticola به تنهایی یا با ترکیب با قارچ Fusarium oxysporua به وجود می آید. توسط سموم جیوه ای یا کاپتان که بذور را قبل از کشت با آن آغشته می کنند کنترل آن انجام می شود.(55)
    پوسیدگی چشمی
    بیماری روی ساقه به شکل نقطه های قهوه ای رنگ ایجاد شده سپس توسعه یافته و به هم متصل
    می شوند که در نهایت باعث آلوده شدن ساقه و شکستن آن می شود این بیماری در اثر قارچ Myrothecium roridum بوجود می آید. با سموم قارچ کش مبارزه انجام می شود (59).
    پوسیدگی ساقه
    این بیماری در اثر قارچ Phytophthora paraititica به وجود آمده میدان عمل این قارچ هم در خشکی و هم در آب می باشد ساقه آلوده شده سیاه رنگ شده و گیاه از بین می رود یک بیماری مهم در مزارع چای ترش هند می باشد و فعلاً بوته هایی که مقاوم به این بیماری باشد وجود ندارد. اين قارچ دامنه ميزباني وسيعي از جمله گوجه فرنگي، لوبيا ، پياز ، توت فرنگي، چاي مكي دارد. علائم بيماري در چاي مكي بصورت پوسيدگي ساقه ظاهر شده و از سطح خاك به سمت بالا گسترش مي يابد و ايجاد پژمردگي مي كند. كنترل: در يك آزمايش تاثير چند قارچكش سيستميك و غير سيستميك بر روي بيماري پوسيدگي ساقه و طوقه بررسي شد . Calixin ( تري دمورف ) و Kitazin ( IBP ) بهترين تيمار كننده هاي بذر بودند . براي تيمار خاك دي فولاتان ( كاپتافول) بيشترين كارايي را داشت و متعاقب آن Blitox ( آكسي كلريدمس) بيشترين تاثير را داشت و دي تان z-18 ( زنيب) و دي تان m-45 ( مانكوزب) اثر كمتري داشتند. در يك آزمايش ديگر بكار بردن قارچ كش هاي دي فولاتان ( كاپتافول) و ترزان هنگاميكه قبل از تلقيح در خاك بكار برده شوند باعث كاهش خسارت مي شوند. در مطالعات آزمايشگاهي عليه Ph.Parasitica با بكار بردن5w agrosan (استات توليل مركوري) در P.P.M 79 بطور كامل از جوانه زدن زئوسپورها جلوگيري كرد. اثر تاريخ كاشت روي شيوع بيماري در روسل بررسي شد. این بیماری توسط اکسی کلرید مس 50 درصد به میزان 3 کیلوگرم در هکتار قابل کنترل می باشد(55). در خصوص پوسیدگی ساقه یک آزمایش مزرعه ای در طی سال های 86-1984 در هند، بنگال غربی و چند کشور دیگر انجام شد. بیشترین محصول زمانی به دست آمد که گیاهان در اول فروردین کاشته شده و در هفته سوم آبان برداشت شدند. زیرا در این فاصله شیوع بیماری دارند. در یک بررسی دیگر تأخیر در تاریخ کاشت چای ترش فیبری از اول اردیبهشت به اول تیر باعث کاهش محصول فیبر از 5/3 تن در هکتار به 6/0 تن در هکتار گردید و درصد گیاهان آلوده به Phytophthora از 2/9 به 8/41 درصد افزایش یافت. به ازای هر واحد افزایش محتوای رطوبت خاک ( در یک گلدان آزمایشی) میزان آلودگی فایتوفترایی به نسبت چشمگیری( 1/1 درصد) افزایش یافت. محتوای رطوبت 65 درصد بالاترین حدی بود که در بالاتر از آن هیچ افزایش بیشتری در شدت بیماری رخ نداد (9). سطوح مختلف کودهای ازت، فسفر، پتاس روی توسعه بیماری بررسی شد. پتاسیم و نیتروژن به میزان قابل توجهی روی توسعه بیماری نقش دارند در حالی که هیچکدام از ترکیبات NK , NP , PK, NPK تأثیر چشمگیری در توسعه بیماری ندارند. این داده ها نشان می دهد که گسترش بیماری با استفاده از کودهای کامل تحت تأثیر قرار نمی گیرد(9). در مطالعات آزمایشگاهی علیه ph.parasitica روی چای مکی w 5 agrosan (استات تولیل مرکوری) در p.p.m 79بطور کامل از جوانه زدن قارچ جلوگیری کرد. همچنین بذرهای خشک با مانکوزب به میزان 3 گرم در 1 کیلوگرم تیمار شده از رشد این قارچ جلوگیری نمود(9). در طي سالهاي 1968-1984 در هند، بنگال و چند كشور ديگر انجام شد. بيشترين محصول زماني بدست آمد كه گياهان در اوايل فروردين كاشته شده و در هفته سوم مهر برداشت شدند، زيرا در اين فاصله شيوع بيماري كمتر بود. درجه حرارت خاك و ميزان بارندگي رابطه معني داري با شيوع بيماري دارند. در يك آزمايش ديگر تاخير در تاريخ كاشت چاي مكي فيبري از اول ارديبهشت به اول تير باعث كاهش محصول از 5/3 تن در هكتار به 6/0 در هكتار گرديد و درصد گياهان آلوده به فيتوفترا از 2/9 به 8/41 درصد افزايش يافت. نكاتي كه براي كاهش خسارت فيتوفترا بايد رعايت كرد: 1- كاشت محصول در زمين هاي زهكشي شده 2- كاشت زود هنگام محصول 3- كاشت بيشتر از دو سال محصول در يك زمين
    پوسیدگی برگ
    این بیماری عمدتاً در کشور هندوستان وجود دارد. عامل آن قارچ Phoma-sabduriffae می باشد. ابتدا قارچ به نوک برگها حمله کرده و سبب سیاه رنگ شدن آن می گردد. با پیشرفت بیماری تمام برگ سیاه می شود که حاکی از آلودگی کامل برگ است، برگهای آلوده از بوته جدا شده و نهایتاً بر روی رشد گیاه اثر نامطلوبی می گذارد(55) .
    عامل پوسيدگي ريشه Fusarium Soloni
    عامل پوسيدگي ريشه Fusarium Solaniكه باعث پوسيدگي ريشه چاي مكي در هند شده است. Fusarium Oxysporium از چاي مكي جدا شده است كه باعث پژمردگي آوندي مي شود.
    نماتد
    يكي از دشمنان طبيعي و اصلي روسل نماتد گره ريشه، با نام علمي Heterodera rudicicola مي باشد .
    بیماری ایجاد کننده گال، این بیماری توسط Meloidogyne incognita در چای ترش بوجود می آید و به سرعت توسعه پیدا می کند در خاکهای مزروعی شنی این بیماری بیشتر شایع بوده و بهترین راه کنترل آن کشت های تناوبی می باشد(55)
    برداشت
    1- كاسبرگ
    اولین میوه ها 3 هفته بعد از گل دهی آماده برداشت می باشد. میوه ها باید قبل از ظهور هر گونه بافت چوبی در کاسبرگ جمع آوری شوند، در این مرحله کاسبرگها نازک، پیچیده و گوشتی هستند و کپسولها به آسانی جدا می شوند کاسبرگها حدوداً 40 تا 50 روز بعد از ریزش گلبرگها به حداکثر اندازه خود می رسند. جدا کردن کاسبرگها از کپسول و خشک کردن آنها باید در حداقل زمان ممکن انجام شود در غیر این صورت کپک ها سریعاً رشد کرده باعث فساد کاسبرگها خواهد شد (59). میوه ها به طور مداوم از پایین به بالا می رسند به بیان دیگر گل آذین از پایین به بالا می رسد. برداشت میوه ها در صبح آسانتر از انتهای روز است در صورتی که برداشت دیر شود دمگل ها سفت شده و بایستی از قیچی باغبانی استفاده کرد (60). شروع گلدهي از شهريور تا مهر مي باشد و برداشت كاسبرگها در ماههای آبان و آذر است. زمان برداشت كاسبرگها با رسيدن دانه همزمان است. كاسبرگهاي قرمز تازه مرطوب بعد از افتادن گل و قبل از خشك شدن و باز شدن غلاف دانه ها برداشت مي شود. هر چه كپسول مدت بيشتري بعد از اينكه دانه ها شروع به رسيدن مي كند روي گياه باقي بماند. نور خورشيد باعث ترك خوردگي كاسبرگ و فساد آن با توجه به نوع رقم و در كيفيت آن موثر مي باشد. برداشت كاسبرگها با دست انجام مي شود و در طي مرحله برداشت بايد براي جلوگيري از آلودگي با مواد خارجي و زائد به هيچ وجه كاسبرگ با زمين يا سطوح آلوده تماس پيدا نكند. كيسه ها يا مخزن هاي تميز بايد براي حمل از مزرعه به محل خشك كردن مورد استفاده قرار گيرد. براي جلوگيري از آلودگي زمان بين برداشت و خشك كردن بايد حداقل باشد. برداشت امروزه به صورت روشهاي متفاوتي انجام مي شود. در مكزيك كل گياه بريده و به محل نزديكي براي جدا كردن كاسبرگ ها برده مي شود. در چين تنها كاسبرگهاي رسيده بوسيله قيچي باغباني برداشت مي شوند و كاسبرگهاي نارس براي رسيدن در زمين تا رسيدن باقي مي مانند. زمين تقريباً هر 10 روز يكبار تا آخر فصل رشد برداشت مي شود. كاسبرگ از غلاف دانه ها بوسيله دست يا فشار دادن يك ابزار نوك تيز به بافت تازه كاسبرگ صورت مي گيرد و باعث جداسازي آن از غلاف دانه ها مي شود. در حدود 3 هفته بعد از آغاز گلدهي اولين ميوه ها آماده چيدن مي باشند. ميوه از كاسبرگهاي قرمز رنگ بزرگي كه تخمدانهاي كوچك دانه را احاطه كرده اند تشكيل مي شود. ميوه ها بايد قبل از ظهور هرگونه بافت چوبي در كاسبرگ جمع آوري شوند. آنها بايد نازك ، پيچيده و گوشتي باشند (James&Duke,1983 ). معمولاً كاسبرگها 30- 20 روز پس از ريزش گلبرگها ، به حداكثر اندازه خود مي رسند و 20 – 10 روز پس از آن رسيدگي كامل حاصل مي شود. بنابراين بهترين زمان برداشت 50- 40 روز بعد از ريزش گلبرگها مي باشد. برداشت كاسبرگ از گياه چاي مكي به صورت دستي انجام مي شود. بدين ترتيب كپسولها يا بصورت يك چين در انتهاي فصل رشد يا طي چند چين متوالي از گل آذينهاي گياه جدا مي گردند، در مرحله بعد كاسبرگها از تخمدان كپسول با دست جدا مي گردند كه پس از آن بايد خشك شوند . در سودان كشاورزان اجازه مي دهند دانه كاملاً برسد و برگها پيش از برداشت ريزش كنند. كاسبرگها را مي توان 120- 90 روز بعد از نشاء كاري برداشت كرد.
    2- شاخ و برگ
    جهت استفاده از شاخ و برگ گیاه برای تعلیف دام ها بریدن شاخ و برگ این گیاه در سه مرحله انجام می گیرد که اولین مرحله از 6 هفته پس از نشاء کردن شروع شده و ساقه از ارتفاع 5/7 تا 10 سانتی متر قطع می گردد. دومین مرحله 4 هفته بعد انجام می شود و سومین مرحله بریدن ساقه حدوداً چهار هفته بعد انجام می گیرد. سپس گیاهان بریده شده تنک شده و بقیه گیاهان رشد کرده و میوه آن به عنوان یک محصول ثانویه برداشت می شود (31 و 59). پس از آن گياهان بريده شده، 2 رديف از 3 رديف حذف مي شود و سپس به گياهان باقي مانده اجازه رشد داده مي شود و ميوه به صورت يك محصول ثانويه برداشت مي شود.
    3- فيبر
    بهترین کیفیت فیبر تولیدی از چای ترش در هنگام گل دهی می باشد که حدود 3 تا4 ماه پس از کشت حاصل می شود. ساقه ها از سطح زمین برداشت و در دسته هایی منظم در آب خیس می شوند و سپس فیبر از ساقه به وسیله دست یا ماشین جدا می گردد. الیاف موجود در پوست جهت مرحله بعدی آماده مصرف می شوند، یک کارگر در هر روز 36 تا 45 کیلوگرم فیبر تمیز خشک را جدا می کند (39). براي توليد فيبر ميزان بذر مصرفي 22- 11 كيلوگرم در هكتار مي باشد، كه فاصله كشت روي رديف 15 سانتي متر و بين دو رديف 15 سانتي متر مي باشد. در اوايل فصل باران بذز به عمق 5/0 سانتي متر كشت مي شود. اين نوع كشت معمولاً براي ساقه هاي دراز و شاخ و برگ كوچك مي باشد. زمان برداشت فيبر حدوداً 4- 3 ماه پس از كشت كه در اندونزي اين مدت 10 ماه مي باشد. اگر برداشت در زمان گلدهي انجام شود بهترين كيفيت فيبر حاصل مي شود. ساقه ها از سطح زمين بريده شده و در دسته هايي بسته بندي مي شوند تا زماني كه فيبر از چوب جدا شود خيس مي شوند آنگاه شسته شده و در نور آفتاب خشك مي شوند. يك كارگر ماهر مي تواند 45- 36 كيلو گرم فيبر تميز و خشك را روزانه به اين روش جدا كند ، اگر از يك ماشين پوست كني استفاده شود نيازي به خيساندن نمي باشد (James&Duke,1983 ). برداشت گياه براي توليد فيبر 10 – 3 ماه بعد از كاشت مي باشد و مقدار توليد فيبر در طي دوره گلدهي زياد است . اگر براي توليد فيبر روسل برداشت شود ، فيبر استخراجي تنها 9/7 – 3/1 درصد از مواد ساقه را شامل مي شود ، و باقي آن حداقل 10 برابر بيشتر از فيبر است (Crane ,1949 ) ( مشخص نيست آيا درصدهاي كرين بر اساس مواد خشك است يا خيس). ميزان فيبر در ساقه ها حدود 5 درصد است ( James&Duke,1983 ) . به منظور برداشت الياف مي توان 240 – 90 روز بعد از نشاء كاري برداشت كرد . اگر گلدهي مدنظر نباشد براي توليد الياف طول روزهاي بلند براي مدت 4 – 3 ماه يك عامل مهم است.
    دانه
    برداشت دانه وقتی صورت می گیرد که میوه های واقع در محور گل آذین از پایین تا وسط آن کاملا رسیده باشند.پس از قطع بوته ها چندین روز به منظور خشک شدن رها می شوند و سپس عملیات کوبیدن و جداسازی بذور انجام می پذیرد(69).
    خشك كردن
    خشك كردن را مي توان به روشهاي مختلفي انجام داد. خشك كردن با تهويه كافي با استفاده از حصيرهاي گوني ، نايلوني ، بافتني انجام مي شود . تا از پخته شدن توسط نور خورشيد كه كيفيت را كاه ش مي دهد جلوگيري شود . همچنين مي توان از يك صفحه تميز پلاستيكي كه در روي زمين قرار داده شده با پخش كردن لايه نازكي از كاسبرگ چاي مكي بر روي آن خشك كرد . اما اين روش باعث هجوم حشرات و قارچ ها و كپك ها مي شود. پهن كردن كاسبرگها بر روي پرده ها يا چهار چوب هوادهي را بيشتر كرده و زمان خشك كردن را كاهش مي دهد. اگر از روشهاي خشك كردن حرارتي استفاده بشود بايد توجه داشت كه دما از 43 درجه سانتي گراد بالاتر نرود .
    الف- خشك كردن طبيعي كاسبرگها
    در اين روش كاسبرگها را پس از جدا كردن از كپسولها ، روي گوني يا صفحات مشبكي كه هوا در دو طرف آنها جريان داشته باشد در سايه پهن مي كنند تا خشك شود .
    ب- خشك كردن مصنوعي كاسبرگها
    در اين روش از دما و جريان هواي مصنوعي براي خشك كردن كاسبرگها استفاده مي گردد. بدين صورت كه براي اين منظور استفاده از دماي كمتر از 40 درجه سانتي گراد و استفاده از جريان هواي بالا و شديدي خصوصاً در مراحل اوليه خشك سازي توصيه مي گردد ( Mcgaw,1986 ).
    عملكرد
    در هاوايي روسل در كشت مخلوط وزن تر كاسبرگ16000 كيلوگرم درهكتار و به تنهايي 19000 كيلوگرم در هكتارمحصول مي دهد(James&Duke,1983). عملكرد در كشت دو منظوره 17000 كيلو گرم شاخ و برگ در 3 مرحله ساقه بري و 6300 كيلو گرم كاسبرگ توليد مي كند (Morton,1975 ). توليد كاسبرگ تازه در هر گياه از 3/1 كيلوگرم در كاليفرنيا تا 8/1 پورتوريكو و 25/7 كيلوگرم در فلوريداي جنوبي متغير مي باشد. در هاوايي روسل در كشت مخلوط با روبر 16800 كيلوگرم در هكتار عملكرد داشت (Morton,1987 ). عملكرد قسمت سبز گياه (قسمت هوايي ) 50- 40 تن در هكتار گزارش شده است. نسبت خشك كردن 10 به 1/1 است يعني از هر 4/45 كيلوگرم كاسبرگ تازه 99/4 كيلوگرم كاسبرگ خشك تهيه مي گردد. ميانگين محصول 250 كيلوگرم در هكتار است، اما تا 500 كيلوگرم در هكتار گزارش شده است. ميانگين توليد فيبر 1700 كيلوگرم در هكتار تا 3500 كيلوگرم در هكتار نيز گزارش شده است. ميزان فيبر در ساقه ها حدود 5 درصد است. عملكرد فيبر 4- 1 تن در هكتار گزارش شده است. به طور كلي عملكرد فيبر 1600 كيلوگرم در هكتار و در آفريقاي غربي نزديك 650 كيلوگرم در هكتار، 2100 كيلوگرم در سري لانكا، 1500 كيلوگرم در جاوا و به طور تجربي عملكرد از 3400- 1200 كيلو گرم در هكتار در مالزي (James&Duke,1983 ). واريته تون-کیو از جمله واريته هاي فيبري چاي مكي مي باشد كه در تايلند مورد كشت قرار مي گيرد و تاريخ كشت آن در اين كشور عمدتاً اواخر فروردين و زمان مناسب برداشت آن 165 روز پس از كاشت مي باشد و متوسط عملكرد فيبر آن بين 2775- 1965 كيلوگرم در هكتار مي باشد (Sermsri& Duyapat,1987 ). در آزمايش عملكرد ماده خشك واريته آلتيزيما چاي مكي در تايلند، بصورت تك كشتي 1/ 12 تن در هكتار گزارش گرديده است (Ponyskul,1990 ). در يك بررسي در مورد توليد دانه چاي مكي و كنف ميانگين عملكرد دانه بدست آمده براي چاي مكي 600-400 كيلوگرم و براي كنف 500- 300 كيلوگرم بيان گرديده است (Singh,1985

    http://www.articles.ir

  2. 4 کاربر از پست مفید nafise sadeghi سپاس کرده اند .


  3. #2
    کاربر جدید
    رشته تحصیلی
    دكنراي داروسازي
    نوشته ها
    1
    ارسال تشکر
    0
    دریافت تشکر: 0
    قدرت امتیاز دهی
    0
    Array

    پیش فرض پاسخ : معرفی گیاه دارویی چای ترش

    با سلام لطفا در صورت امکان رفرانسهای این مقاله را برای من ارسال نمایید پیشاپیش از همکاری شما متشکرم

  4. #3
    کاربر جدید
    رشته تحصیلی
    گیاهان دارویی
    آخرین مدرک
    لیسانس
    نوشته ها
    1
    ارسال تشکر
    0
    دریافت تشکر: 0
    قدرت امتیاز دهی
    0
    Array

    پیش فرض پاسخ : معرفی گیاه دارویی چای ترش

    با سلام لطفا در صورت امکان رفرانسهای این مقاله را برای من ارسال نمایید پیشاپیش از همکاری شما متشکرم.

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

موضوعات مشابه

  1. معرفی: آدرس اینترنتی سازمانهای دولتی
    توسط Admin در انجمن معرفی سایتها و وبلاگها
    پاسخ ها: 8
    آخرين نوشته: 30th March 2010, 08:27 PM
  2. گیاه دارویی جین سنگ
    توسط nafise sadeghi در انجمن گیاهان داروئی و ادویه ای
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: 5th October 2008, 07:11 AM
  3. آموزشی: معرفی زيرساخت يک شبکه
    توسط diamonds55 در انجمن مقالات و آموزش های شبکه
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: 24th September 2008, 02:16 PM
  4. پرورش گياهان دارويي
    توسط nafise sadeghi در انجمن گیاهان داروئی و ادویه ای
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: 22nd September 2008, 06:48 AM

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •